Krakowski Szlak Rzemiosła

MISTRZOWIE – Krakowski Szlak Rzemiosła. Szlak punktów informacyjno-edukacyjnych o lokalnościach to inicjatywa Gminy Miejskiej Kraków mająca na celu upowszechnianie historycznego dziedzictwa rzemieślniczego i kulinarnego Krakowa, podnoszenie świadomości w zakresie jego wartości kulturowych, zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów, wzbogacenie miejskiej oferty turystycznej o komponent związany z tradycyjną przedsiębiorczością, umożliwiający odbiorcom poznanie Krakowa z perspektywy historii lokalnych miejsc i postaci, fachów i smaków, tradycji, często przekazywanych z pokolenia na pokolenie wraz z uwzględnieniem zachodzących w ich obrębie przemian społeczno-kulturowych. Ponadto projekt służy zwiększeniu rozpoznawalności lokalnych produktów, marek i punktów usługowych, jak również budowaniu trwałych mechanizmów współpracy pomiędzy samorządem terytorialnym, organizacjami pozarządowymi a lokalnymi twórcami i przedsiębiorcami.

Na Szlaku znajdziecie Państwo zarówno przedstawicieli branż chronionych i zanikających wedle uchwały Rady Miasta Krakowa z dnia 27 lutego 2013 roku powołującej jednocześnie program gospodarczego wsparcia ich przedsiębiorczości, wytwórców tradycyjnych produktów kulinarnych z Krakowa i okolic, jak również pokolenie tzw. nowych rzemieślników. Wszystkich łączy jeden wspólny mianownik – szacunek dla krakowskich tradycji, zaangażowanie oraz  potrzeba by swoją pracę wykonywać jak najlepiej. Dowodem tego są nie komercyjne i masowe, a autentyczne i w większości unikatowe wyroby, produkty i usługi najwyższej jakości. Zapraszamy na szlak, na którym można doświadczyć krakowskiego ducha miejsca.

UNESCO określa rzemiosło jako „prawdopodobnie najbardziej materialną manifestację niematerialnego dziedzictwa kulturowego”. W przypadku Krakowa – historycznego miasta UNESCO – dziedzictwo to trwa od nadania miastu prawa lokacyjnego na prawie niemieckim (magdeburskim) w 1257 roku. Przywilej lokacyjny, jako ważne źródło do dziejów miejscowego rzemiosła, wśród pierwszych kluczowych dla funkcjonowania miasta profesji wymienia rzeźników, piekarzy i szewców. Na przestrzeni wieków rzemiosło krakowskie przechodziło rozmaite koleje losu. Jego bogatą historię od średniowiecza do wieku XX wyznaczały organizacje cechowe, których statut spisany został w słynnym Kodeksie Baltazara Behema z 1505 roku. Regulowały życie społeczne rzemieślników, od kształcenia (od czeladnika do mistrza), poprzez prowadzenie warsztatu, produkcję, sprzedaż aż po życie prywatne, w tym religijne. Obowiązek przynależności do cechu został zniesiony wraz z Ustawą o działalności gospodarczej z 1989 roku, która usankcjonowała również brak odpowiedniego wymogu kwalifikacyjnego do prowadzenia określonej działalności gospodarczej, w tym rzemieślniczej. Niezależnie od tego krakowskie tradycje cechowe – dziś skupione pod szyldem Małopolskiej Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości, która w 2023 roku obchodziła jubileusz 95-lecia – trwają nadal stanowiąc ważny element tożsamości miasta.
Według Richarda Sennetta, autora popularnej książki The Craftsman, rzemiosło stanowi trwały, podstawowy instynkt ludzki, rodzaj pragnienia, aby swoją pracę wykonywać dobrze dla niej samej. Sam rzemieślnik zaś reprezentuje szczególną ludzką kondycję bycia zaangażowanym. Rzemiosło łącząc zaangażowanie, umiejętności rozumiane jako nabyta, trenowana i nieustannie rozwijana praktyka oraz osąd, ustanawia ścisły związek między „głową” i „ręką”, między człowiekiem i narzędziem, maszyną, nauką i techniką oraz człowiekiem-wy-twórcą i sztuką (Sennett 2008). Jak wskazuje z kolei Maikel Kuijpers, rzemieślnicy jako mistrzowie, których praca zajmuje wyjątkową pozycję między tradycją a innowacją, myśleniem i tworzeniem, tym, co lokalne i globalne, nie muszą mówić, że są mistrzami – to oczywiste w pracy warsztatowej (Kuijpers 2019).
Współcześnie, krakowskie rzemiosło, niezależnie od tego czy poświadczone jest majsterią w postaci dyplomu, czy odzwierciedla jedną z kolejnych fal świadczących o jego ponownym odrodzeniu w postaci dizajnu, przemysłów kreatywnych, innowacji, działalności zrównoważonej, odpowiedzialnej i odpornej społecznie, postaw eko i etno czy DIY (nurt do it yourself – zrób to sam), nadal jest istotną, społecznie wartościową i ekonomicznie znaczącą częścią miejskiej tkanki, o którą warto dbać i rozwijać ją wspólnie. Zapraszamy do tego poprzez odwiedziny konkretnych krakowskich pracowni i zakładów rzemieślniczych.